VPRO Tegenlicht Meet Up:
Wat is de maatschappelijke impact van AI?
14 november | 19:00 – 22:00
Als je denkt aan ‘digitalisering van de samenleving’, dan kunnen er vele uiteenlopende gedachten opkomen. Bijvoorbeeld: in hoeverre worden onze denkbeelden gemanipuleerd door algoritmes? Weet onze overheid digitale middelen op een betrouwbare manier in te zetten? Een heel andere vraag is: kun je nog smartphone-vrij meedoen in de maatschappij? Of: wat doet digitale communicatie met een oud begrip als het ‘briefgeheim’? En: als democratie mensenwerk is – wat betekent AI dan voor de democratie?
Burgerschap in een digitale wereld
Een groot deel van sociale contacten vinden online plaats. Veel kennis wordt digitaal uitgewisseld; het kritisch gesprek aan tafel maakt plaats voor roepen op social media – waar algoritmes de dienst uitmaken. Intussen valt er niet meer te ontkomen aan de inzet van AI: ook als je er zelf niet voor kiest, dan zal elke opdracht in welke zoekmachine dan ook een door AI gegenereerd antwoord opleveren. Tijdens deze Meet Up willen we onderzoeken hoe we tegenwicht kunnen bieden. We gaan op zoek naar vaardigheden als: elkaar bewust opzoeken; luisteren zonder direct een oordeel te vellen; twijfel toelaten in plaats van pasklare antwoorden eisen. Deze bedachtzaamheid is nodig voor goed geïnformeerd burgerschap, en daarmee een gezonde democratie. Dat de democratie geen vanzelfsprekendheid is, wordt steeds duidelijker. Een democratie bouwen en onderhouden vergt inzet en alertheid. Zijn we daar bewust mee bezig – of wordt de democratie kind van de rekening van het gemak van algoritmes?
Verkiezingen
Op 29 oktober worden/werden volksvertegenwoordigers in de Tweede Kamer verkozen. In maart volgen de gemeenteraadsverkiezingen. Verkiezingen worden vaak gezien als één van de pijlers van de democratie, of zelfs ‘het feestje van de democratie’, waarbij burgers hun stem mogen uitbrengen. Tijdens deze Meet Up bespreken we vragen als: hoe kom je bij een keuze die recht doet aan je wensen en je wereldbeeld? Hoe betrouwbaar is de informatievoorziening en zijn we als burgers wel in staat om weloverwogen te kiezen? En als je dat dan is gelukt – hoe kun je dan nagaan of jouw stem ook na de verkiezingen wordt gerespecteerd? Het wantrouwen is groot; denk aan de borden met ‘geleuf i’j t allemaol nog?’ langs de kant van de weg. Als het wederzijds vertrouwen is aangetast, past de huidige vorm van democratie nog bij de maatschappij van vandaag? Heeft digitalisering werkelijke impact gehad op de verkiezingsuitslag?
Een complex thema
Het is heel ambitieus om deze thema’s en prangende vragen in één avond te willen bespreken. Ons streven is om samen handvatten te vinden die het mogelijk maken bewust met de zin en onzin van digitale middelen om te kunnen gaan; als opstap naar meer kennis van en inzicht in een rap veranderende wereld.
Sprekers
Moderatie van deze MeetUp is in handen van Inou Heideman. Zij werkt bij Prange in Winterswijk en zet zich in voor Femme Tech Achterhoek, een stichting die zich inzet voor gendergelijkheid in de technische sector in de regio. Inou was spreker tijdens de vorige Meet Up.
Hans Alberse, (voormalig bestuurder en burgemeester van Oude IJsselstreek) is betrokken bij Versterking Lokale Democratie.
Verslag: Meet Up Impact van AI
Meet Up in de Koppelkerk zoekt naar weerbaarheid in tijdperk van AI
Op vrijdag 14 november vond in de Koppelkerk in Bredevoort een VPRO Tegenlicht Meet Up plaats rond het thema ‘Maatschappelijke impact van AI’. Geïnspireerd door de documentaire ‘De weerbare democratie’ kwam een levendig gesprek op gang tussen bezoekers en de sprekers, tech-ondernemer Inou Heideman en Hans Alberse, oud-burgemeester en actief voor ProDemos.
De democratische gedachte staat wereldwijd onder druk, en kunstmatige intelligentie (AI), met name door middel van chatbots, lijkt de kloof te verdiepen. Naast de politiek hebben ook gebruikers een rol in het verantwoordelijk gebruik van AI. Dat was de conclusie van de VPRO Tegenlicht Meet Up in de Koppelkerk.
De elite versus de woede
De avond begon met de constatering dat velen democratie niet langer zien als ‘van en voor het volk’, maar als een “diploma-democratie” gerund door hoogopgeleide elites. Terwijl de angst voor de toekomst groeit, grijpen private tech-partijen steeds meer macht. Dat leidt tot een groeiende, zichtbare woede, zoals bij de Gele Hesjes in Frankrijk. In die woede zit echter een kern van betrokkenheid, zo blijkt uit de documentaire. Publicist David Van Reybrouck pleit dan ook vurig voor burgerpanels om deze energie constructief te kanaliseren.
Zes waarden voor het AI-tijdperk
Onder leiding van tech-ondernemer Inou Heideman uit Winterswijk, ontspon zich tijdens de Meet Up in de Koppelkerk een levendig debat. Hans Alberse, oud-burgemeester en actief voor ProDemos, vertelde dat hij een verslag voor de dorpsraad door een chatbot had laten herschrijven. Hij was weliswaar positief verrast door het positieve resultaat, maar stelde juist daardoor vast dat er fundamentele democratische waarden moeten gelden voor het gebruik van AI. Volgens Alberse moeten gebruikers AI het kunnen begrijpen, moeten de resultaten waar zijn en degene die iets zegt waarachtig zijn. Daarnaast moet de gebruikte AI-toepassing respect hebben voor de minderheid en de opdracht aan AI in dialoog tot stand komen, passend binnen de grondwet en de rechtstaat.
Polls
Deelnemers aan de Meet Up waren het met de stelling van Alberse eens. Inou Heideman legde een aantal vragen voor aan het publiek met polls. De deelnemers gaven unaniem aan dat regulatie essentieel is en dat politici gecontroleerd moeten worden op het gebruik van AI. Uit andere polls bleek overigens ook enige verdeeldheid onder het publiek. Sommigen zagen in AI een gevaar voor de democratie vanwege een vergroting van de kloof tussen praktisch en theoretisch opgeleiden. Volgens anderen zijn er echter goede voorbeelden die aantonen dat AI kan helpen, bijvoorbeeld het vertalen van gebruiksaanwijzingen.
Een Achterhoekse AI-standaard?
De discussie zoomde snel in op de vraag of AI onbeheersbaar is doordat de producenten heer en meester zijn, en dat algoritmes worden beïnvloed door onzichtbare lobby’s. Er klonk een dringende oproep voor een internationaal agentschap om de macht van AI-bedrijven te beteugelen. Mogelijk is de Europese Commissie een van de weinige tegenkrachten met voldoende macht om hier iets aan te doen. Een opvallend lokaal idee dat naar voren kwam tijdens de Meet Up was de vraag of de Achterhoek niet zélf een ethische AI-standaard moet opstellen om grip te krijgen op de digitale toekomst, in plaats van achter de feiten aan te hollen.
Chatbots aan het woord
Tijdens de Meet Up presenteerde Heideman hoe de input van informatie en de vraagstelling de resultaten van chatbots kunnen kleuren. Zij vroeg twee chatbots die zij zelf ontwikkelde om stemadvies over de keuze tussen de fingeerde politici ‘Sophie Sociaal’ en ‘Coen Conservatief’. Beide chatbots werden gevoed had met verkiezingsprogramma’s van deze ‘linkse’ en ‘rechtse’ kandidaten en het werd hen verboden deze informatie te delen met de vraagsteller. Toch kwamen de chatbots met volstrekt tegenstrijdige adviezen. Hieruit blijkt volgens Heideman dat algoritmes eenvoudig te manipuleren zijn.
Wetgeving hinkt achter de feiten aan
Er was tijdens de Meet Up consensus over de stelling dat ethische toetsing van AI noodzakelijk is. De deelnemers benadrukten de noodzaak van toezicht, onderwijs en het beschermen van de zwakkeren. De vraag is echter hoe dit tot stand kan komen. Wetgeving, zelfs op Europees niveau, lijkt steevast achter de exponentiële ontwikkelingen aan te lopen. Daarom ligt het verantwoordelijk gebruik van AI ook bij de gebruikers zelf. De conclusie was helder: we moeten niet alles mogelijk maken wat kan. Het is cruciaal dat iedereen leert nadenken over de fundamentele beginselen van de samenleving, hoe men een ‘prompt’ (vraag) formuleert die leidt tot het juiste, en niet het gewenste, antwoord en het is even cruciaal dat mensen bekend zijn met de gevaren van manipulatie van AI.
De VPRO Tegenlicht Meet Up in de Koppelkerk was wederom een geslaagde, en uiterst relevante gespreksavond die bewijst dat de democratie – en het debat erover – nog springlevend is in de Achterhoek.
Lorem Ipsum (ook wel Faketekst of Dummytekst genoemd) is een proeftekst uit het drukkerij- en zetterijwezen. Tevens webdesigners makken hier vaak gebruik van. Lorem Ipsum is de standaard proeftekst in deze bedrijfstak sinds de 16e eeuw, toen een onbekende drukker een zethaak met letters nam en ze door elkaar husselde om een font-catalogus te maken. Het heeft niet alleen vijf eeuwen overleefd maar is ..
webdesigners makken hier vaak gebruik van. Lorem Ipsum is de standaard proeftekst in deze bedrijfstak sinds de 16e eeuw, toen een onbekende
Wanneer?
Waar?