Laden Evenementen

Filosofiecursus (online): Middeleeuwen

Dinsdag 18 mei start een vijfdelige collegereeks over de filosofie van de middeleeuwen. In de middeleeuwen was filosofie nauw verbonden met het christelijk denken. Het vormt de tweede module van het overzichtscollege ‘Geschiedenis van de filosofie’ dat dit jaar gestart is in de Koppelkerk. De module ook separaat van de gehele cursus gevolgd worden.

Tekst gaat verder onder de foto.

Als handboek wordt gebruik gemaakt van H.-J. Störig, Geschiedenis van de filosofie.

Met Plotinus (3e eeuw n. Chr.) was de creatieve periode van de Griekse filosofie tot een einde gekomen. Een eeuw later zouden christelijke denkers als Sint Ambrosius (339–397) en Sint Augustinus (354–430) het neoplatonisme versmelten met de christelijke doctrine met de bedoeling een rationele interpretatie te geven van het geloof. In 529 sloot keizer Justinianus I de filosofische scholen in Athene, waarmee er een hoofdstuk in de geschiedenis van de filosofie werd afgesloten.

Augustine Lateran

Augustinus

18 mei| 20 uur

In het eerste college maken we kennis met denker en kerkvader Augustinus (354-430). Augustinus is een centrale figuur binnen zowel het christendom als binnen de geschiedenis van het westerse denken. Zelf was hij beïnvloed door verschillende filosofische stromingen, zoals Plato en het neoplatonisme, het manicheïsme en de Stoa. Later in zijn leven, na zijn doop, keerde hij zich fel tegen de meeste van deze stromingen. Belangrijke werken van zijn hand zijn de Confessiones (‘Belijdenissen’) en De Civitate Dei (‘Over de stad van God’). Verschillende theologen, zoals Thomas van Aquino, Johannes Calvijn en Cornelius Jansenius, zijn sterk beïnvloed door het werk van Augustinus.

Moses Maimonides AD 1135-1204

Maimonides

25 mei | 20 uur

Mozes Maimonides 1138-1204) was een rabbijn, rechtsgeleerde, filosoof en arts. In het tweede college leren we meer over deze belangrijkste rabbijn uit het post-Talmoedisch jodendom. Zijn filosofische werk heeft tot op de dag van vandaag grote invloed, zowel op het joodse denken als daarbuiten. Maimonides werd geboren in Córdoba (Spanje). Na de verovering van deze stad door de Almohaden gaven zij dhimmi’s (christenen en joden) de keuze: bekering tot de islam, de dood of verbanning. Maimonides’ familie koos voor verbanning en verliet de stad. Na een omzwerving door het zuiden van Spanje, vestigden zij zich in Marokko en leefden daar vermomd als moslims. Maimonides wijdde zich naast de joods-religieuze studie aan de wetenschappen.

Bonaventura Berlinghieri Francesco

Bonaventura

1 juni | 20 uur

In het derde college staat het denken van de franciscaanse theoloog en filosoof Bonaventura (1221-1274) centraal. In zijn theologische werken concentreerde Bonaventura zich op de gestalte van Christus en diens lijden. Zijn werken hebben een duidelijke mystieke inslag. Zijn middeleeuwse bijnaam luidde daarom doctor passionis, “doctor van het lijden”.

Al in de vroegchristelijke periode werd de metafoor van ‘het boek van de natuur’ gehanteerd. Dit was een opvatting die de natuur ziet als een boek dat – naast de Bijbel – gelezen kan worden als een bron van godskennis. Vanaf Augustinus lag de nadruk op het belang dat op deze wijze ook ongeletterden tot die godskennis konden komen. Bonaventura benadrukte dat het universele begrip voor het boek van de natuur verzwakt werd door de realiteit van het bestaan van menselijke zonde. De Bijbel heeft een vorm van een helende functie over het boek van de natuur. Het herkennen van God in de natuur is geen gemakkelijke opgaaf. Hij introduceerde een derde boek, het Boek van het Kruis. Daarin werd Christus en zijn incarnatie vergeleken met een boek dat gelezen moet worden om tot een juist begrip van de andere twee boeken te komen.

 

Thomas van Aquino altaarstuk van Carlo Crivelli (detail)

Thomas van Aquino

8 juni | 20 uur

Thomas van Aquino (1225-1274) was een Italiaanse filosoof en theoloog, die tot de scholastici gerekend wordt. In de 13e eeuw streefden geleerden naar een ordening, een coherent systeem waarin temperamenten, intellectueel en moreel leven onder te brengen waren. Een plastische weergave van de scholastiek, hét denksysteem uit de hoge middeleeuwen. In het vierde college maken we kennis met het werk van Thomas van Aquino, dat subliem is in de voorstelling van deze ordening. Hij ontwierp een rationeel systeem waar alles in paste. Zijn werk geeft onder meer een beeld van de middeleeuwse kosmologie, met haar bekende elementen: de zeven sferen en zeven planeten, twee of drie hemelen, de vier elementen, de cirkelvormige beweging van de hemellichamen, en de tegenstrijdige beweging van de dingen op de (onvolmaakte) aarde. Thomas van Aquino is de meest invloedrijke systematische denker op theologisch en wijsgerig gebied uit de middeleeuwen. Zijn werken bleven eeuwenlang hoog aanzien genieten in de katholieke kerk.

JohnDunsScotus

Duns Scotus en Occam

15 juni | 20 uur

In het laatste college staan de denkers en theologen Duns Scotus en Occam centraal. Johannes Duns Scotus (1266-1308) was een franciscaanse theoloog en filosoof. Duns ging in op de uitdaging die het opkomende aristotelisme vormde voor de christelijke geloofsleer. Hij kwam tot één samenhangend theologisch ontwerp. Hij wordt beschouwd als een belangrijk wegbereider van het nominalisme, al heeft zijn filosofie nog duidelijk realistische trekken.

Willem van Occam (1288-1347) was een middeleeuws Engels filosoof die geldt als een voorloper van de moderne filosofie. Na een eeuwenlange discussie over of een werkelijkheid bestaat buiten de mentale werkelijkheid, stelde Occam dat ‘ideeën geen substantie vormen buiten de geest’. Universalia (algemene begrippen) waren niet nodig om zaken te verklaren en maakten een en ander nodeloos ingewikkeld stelde hij. Het principe om nooit meer te poneren dan nodig werd bekend als ‘Occams scheermes’. Het denken van Occam had gevolgen voor zijn houding ten opzichte van de Kerk en wereldlijke macht: voor Occam moest er sprake zijn van een scheiding tussen beide.

Doorwerking van de middeleeuwse filosofie

De middeleeuwse filosofie werd dus geboren door het samenvloeien van het christendom met de Griekse, en in mindere mate met de Romeinse filosofie. Dit ‘huwelijk’ tussen geloof en rede zou als belangrijkste filosofie van het westen onbetwist standhouden tot aan het einde van de middeleeuwen, waarna rationalistische filosofen als Francis Bacon (1561–1626) en René Descartes (1596–1650) met de scheiding tussen rede en geloof het tijdperk van de moderne filosofie inluidden

Dr Rico Sneller

Dr Rico Sneller

Universiteit Utrecht, Leiden, Eindhoven

Dr Rico Sneller doceerde aan de universiteiten van Utrecht, Leiden en Eindhoven. In 2005 kreeg hij de onderwijsprijs van de universiteit Leiden. Van zijn hand verschenen onder andere Het Woord is schrift geworden. Derrida en de negatieve theologie (Kampen 1998), Wilde beesten in de filosofische woestijn. Filosofen over telepathie en andere buitengewone ervaringen (Utrecht 2013), Perspectives on Synchronicity, Inspiration, and the Soul (Newcastle 2020).

Praktische informatie

  • De cursus ‘Geschiedenis van de filosofie’ is in zijn geheel te volgen (20 colleges) of per module (5 colleges).
  • Na aanmelding ontvangt u een bevestiging in uw mail en uiterlijk één dag voor aanvang de link naar het college.
  • De colleges zijn ook op een later moment terug te kijken.
  • Tijdens het live college is er de mogelijkheid om vragen te stellen via de chatfunctie.
  • Voor het volgen van het college hoeft u geen programma te installeren. Het online programma werkt het meest stabiel via webbrowsers Firefox of Google Chrome. Belangrijk is dat u een stabiele internetverbinding heeft.
  • De colleges zijn te volgen via computer, laptop, tablet of telefoon.

Wanneer?

Datum:
18 mei 2021 t/m 15 juni 2021
Entree:
€ 99
 
Aanmelden

Waar?

Online event.
Verdieping
Kunsten
Boeken